Počela obnova Ljubovića džamije u Odžaku kod Nevesinja

736
Miz Mostar Aktivnost

Krajem ramazana Medžlis Islamske zajednice Mostar, kao pravni subjekat, i G.P.Bišina potpisali su ugovor o obnovi džamije u Odžaku. Radovi na ovom nacionalnom spomeniku su dobrano poodmakli. Za samo mjesec dana, temeljito je pripremljeno gradilište, ozidani su džamijski zidovi, uspravljena munara do visine dva metra, započeti su prvi građevinski zahvati na podizanju krova. I svi drugi radovi predviđeni izvedbenim projektom mogli bi biti do sredine jeseni okončani da su osigurana sva potrebna finansijska sredstva. Nažalost nisu! Odbor za obnovu džamije do sada je prikupio oko 50 000 KM, što je tek četvrtina neophodnog novca.

Džemat raseljavan stotinu godina

Općina Nevesinje je u bivšoj SFRJ važila kao jedna od najpasivnijih općina, oslonjena na malu privredu u gradu (ekspoziture velikih industrijskih postrojenja iz Mostara, Trebinja i Bileće) i na poljoprivrednu proizvodnju i stočarstvo. Ekonomsko privredni kapaciteti ove općine su bili nedovoljni za osiguranje uslova života proporcionalno prirastu stanovništva. Bez obzira na nacionalnost učenici i studenti su se, nakon sticanja obrazovanja, rijetko vraćali u rodno mjesto. Selo Odžak je tokom proteklih pedeset godina imalo skoro istu nacionalnu strukturu stanovništva. U sastav džemata Odžak gdje od 1625. godine postoji džamija ulazilo je nekoliko okolnih sela: Kifino selo, Žiljevo, Biograd, Čanje, Grabovica i Bratač, sa svega 40 muslimanskih domaćinstava. Selo Odžak leži 7 km jugoistočno od Nevesinja, a ostala sela u prečniku od oko 15 km. Džamiju u Odžaku je sagradila hadži Hana hanuma Ljubović, žena Osman-begova 1625.g. Uz džamiju je sagradila mekteb i kameni most na rijeci Zalomci, između Bratača i Kifina sela. Članovi porodice Ljubovića bili su metevelije vakufa ove džamije sve dok su u Odžaku stanovali. Ustanici iz Hercegovine su 3. jula 1876. (Prva nevesinjska puška) zauzeli odžake begova Ljubovića u Odžaku i znatno ih oštetili. Poslije rješenja – agrara 1922. Ljubovići su se iselili iz Odžaka. U toku Drugog svjetskog rata ova je džamija srušena tako da su joj uspravno ostali samo munara do šerefe i četiri ruinirana zida. Od tada sve do 1973. džamija se nalazila u ruševinama i njene džematlije su išle dvadeset godina petkom i bjaramima u džamiju u Nevesinju. Inicijativom mještana i materijalnom pomoći stanovnika Odžaka i okolnih mjesta džamija je u toku 1973.g. restaurirana i dovedena u potpuno ispravno stanje. S obzirom na vrijeme i okolnosti koje su vladale u tadašnjem krutom režimu uz datum njene obnove jasno se da zaključiti kako je bilo teško tadašnjim džematlijama postići tako veliki rezultat. Sakupljali su novac od kuće do kuće bez obzira na nacionalnost i vjersku pripadnost. Svečano otvorenje ove obnovljene džamije obavljeno je 23. septembra 1973.g. godine. Džamija je ponovo porušena paljenjem i miniranjem u mjesecu junu 1992.g.

Obnova džamijskih vrijednosti i svetosti

Komisija za očuvanje Nacionalnih spomenika na osnovi člana V stav 4. Aneksa 8. Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini i člana 39. stav 1. Poslovnika o radu Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika, na sjednici održanoj od 6. do 9. marta 2007. godine, donijela je O D L U K U o proglašenju mjesta i ostaka graditeljske cjeline džamije hadži Hane hanume Ljubović (Ljubovića džamija) u Odžaku kod Nevesinja nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Medžlis Islamske zajednice Mostar je naručio a projektantska kuća “DELTA-Z” iz Mostara uradila glavni projekat o obnovi i rehabilitaciji džamije hadži Hane hanume Ljubovića u Odžaku. Ministarstvo prostornog uređenja Republike Srpske Rješenjem broj 15-361-912/08 od 16.07.2009.g. odobrilo rehabilitaciju džamije na zemljištu označenom kao k.č. broj 1470 k.o. Odžak. Odbor za obnovu Ljubovića džamije u proteklih pet-šest godina na ime sredstava za obnovu džamije prikupio je iznos od oko 20 000 KM. Ministarstvo kulture i sporta F BiH krajem avgusta doznačilo je sredstva u iznosu od 25 000 KM za njenu obnovu. Ukupna vrijednost radova na obnovi džamije, s obzirom na činjenicu da se radi o nacionalnom spomeniku BiH, procijenjena je na iznos od oko 200 000 KM. Početkom septembra 2006.g otpočela je akcija raščišćavanja ostataka Ljubovića džamija u Odžaku kod Nevesinja. Tri osnovna džamijska zida su do temelja srušeni, unutrašnjost džamije je bila zarasla raznim rastinjem, od kojih su se neki bili razvili u prava stabla. Bijela munara, sudeći po načinu rušenja, u više navrata je minirana, sve dok je rušitelji nisu sravnili sa zemljom. Prilikom čišćenja sakupljeno je kamenje od munare koje je bilo razbacano svuda uokolu u prečniku od 150 metara, što na svojevrstan način govori o jačini i količini korištenog eksploziva. Prve džamijske komšije, jedna prodavnica, jedna gostionica od početka rata su unutar džamijskih zidova i džamijske ograde nanijeli više od 50 kubika raznog smeća i otpada. Smeće na temeljima munare, zapleteno u rastinje u ostatke šerefe i njenu betonsku armaturu s velikom mukom je očišćeno. Odžački muslimani 2010.g. izvršili su čišćenje i ograđivanje mjesnog harema koje se sastoji od ugradnje betonske ograde i ugradnje željezne kapije. Svu pažnju budućih ulaganja i zajedničkih organiziranja usmjerili su u obnovu džamije. Bošnjaci iz Odžaka su izvršili povrat imovine, (kuća i imanja). Većina njih obrađuje svoja imanja i koriste se njima, te povremeno borave u svojim kućama.

Posljednje stradanje

Džamija u Odžaku u našoj zemlji se prva našla na udaru rata. Još u maju 1991.g., mnogo prije prvih pucnjeva na području današnje općine Ravno „vandali“ su počeli sa puščanim gađanjima džamije i njene bijele munare. No uprkos toj činjenici sve do sredine septembra 1991.g. malobrojne džematlije su klanjale džumu namaz u njoj. Sredinom septembra na udaljenosti od svega 100-tinjak metara smješten je dio jedinica Užičkog korpusa kada džemat donosi odluku da džume namaze, ali i teravih narednog ramazana, klanjaju po kućama u zaseoku Čanje. Kako god je džamija bila štit od napada za Bošnjake Odžaka tako su oni svojim životima i imovinom bili štit Bošnjacima u Gornjem nevesinjskom polju. Uprkos teškim političkim prilikama, opasnostima po život u ramazanu 1992.g. klanjano je 15 teravih namaza zbog činjenice da su imama dijelili sa 14 km udaljenim džematom Sopilja. Posljednji zajednički namaz u ovom kraju klanjan je bajram-namaz 6.aprila 1992.g. Izloženi stalnim puščanim napadima tokom noći i drugim vidovima zastrašivanja mještani su uglavnom ostali u svojim kućama sve do 16. juna 1992.g.

Džamija u Odžaku kamen je međaš naše slobode, stoga su pozvani svi Bošnjaci i u zemlji i u dijaspori da učestvuju u njenoj obnovi. Sredstva se mogu uplatiti na broj žiro računa Medžlisa Islamske zajednice Mostar: 1604605500010473; Vakufska banka d.d. Sarajevo, glavna filijala Mostar sa naznakom za obnovu Ljubovića džamije u Odžaku

Hasan Eminović